ZAKŁAD MECHANIKI
OŚRODKÓW CIĄGŁYCH

Politechnika Wrocławska

Instytut Techniki Cieplnej i Mechaniki Płynów



Zakład Mechaniki Płynów wywodzi się z Katedry Mechaniki Cieczy i Gazów, którą utworzył 1 lutego 1956 roku
prof. zw. inż. Adam Tadeusz Troskolański przy ówczesnym Wydziale Inżynierii Sanitarnej. W wyniku reorganizacji uczelni
w roku 1968 Katedra weszła w skład Instytutu Maszyn i Urządzeń Hydraulicznych oraz Aparatury Przemysłowej przy Wydziale Mechaniczno-Energetycznym jako Zakład Hydro- i Aeromechaniki. Zakładem, do chwili przejścia na emeryturę (1972), kierował prof. A. T. Troskolański, a do roku 1973 - st. wykł. mgr inż. Władysław Siuta.

W Katedrze Mechaniki Cieczy i Gazów, a następnie w Zakładzie Hydro- i Aeromechaniki w różnych okresach pracowali nauczyciele akademiccy - prof. inż. A. T. Troskolański (1956-1972), dr inż. Jan Aulich (1956-1972), dr inż Czesława Drozd (1956-1960), dr inż. Krystyna Jeżowiecka-Kabsch (od 1962), mgr inż. Zdzisław Bechtold (od 1965), mgr inż. Henryk Szewczyk (od 1968), mgr inż. Władysław Siuta (1972-1988), oraz pracownicy techniczni - Aleksandra Rogala (1963-1970), Anna Kochanek (1967-1972), Zdzisław Bomba (1968-1972), Henryk Zalewski (1968-1987). Zakład mieścił się w dwóch pokojach w budynku Inżynierii Sanitarnej (obecny budynek D-2).

W pierwszym okresie swojej działalności Zakład zajmował się hydrometrią, teorią i konstrukcją strumienic oraz teorią wirowych maszyn hydraulicznych i słowotwórstwem w naukach technicznych. Prof. A. T. Troskolański napisał pięciojęzyczny słownik pojęć podstawowych dotyczących maszyn i urządzeń hydraulicznych i książkę "Strumienice". Wykonywane były prace dla przemysłu: opracowywano dokumentacje urządzeń pomiarowych w zakładach przemysłowych oraz projekty techniczno-robocze (instalacji hydraulicznych, prowadzono wzorcowanie wodomierzy i przepływomierzy na stacji pomp w Grudziądzu. Pracownicy Zakładu współpracowali z prof. Józefem Golińskim i prof. Bogdanem Chorowskim, doktorem Ryszardem Rochatyńskim; doktorantami w Zakładzie byli Czesława Drozd, Danuta Werszko, Jerzy Młotkowski, Janusz Plutecki, Paweł Zworski.

Pod kierownictwem Prof. A. T. Troskolańskiego pracownicy Zakładu rozwijali się pod względem naukowym - jako pierwszy stopień doktora nauk technicznych uzyskał w roku 1967 Jan Aulich, badając własności metrologiczne kryz mierniczych,
a następnie w roku 1970 Krystyna Jeżowiecka-Kabsch za pracę pt. "Wpływ kształtów dyfuzorów na wysokość strat hydraulicznych".

W 1972 roku prof. A. T. Troskolański przeszedł na emeryturę, dr inż. Janusz Aulich przeniósł się do WSI w Zielonej Górze,
a pracę w Zakładzie rozpoczęli st. wykł. mgr. inż. Władysław Siuta (przez rok pełniący też funkcję kierownika Zakładu) oraz absolwenci mgr inż. Kazimierz Wójs oraz mgr inż. Andrzej Jeleń (1972-1974).

W roku 1973 Zakład Hydro- i Aeromechaniki przeniósł się do utworzonego przy Wydziale Mechaniczno-Energetycznym Instytutu Techniki Cieplnej i Mechaniki Płynów i otrzymał obecną nazwę: Zakład Mechaniki Płynów. Jego kierownictwo powierzono dr inż. Krystynie Jeżowieckiej-Kabsch, która pełni tę funkcję do dzisiaj.

Lata 1972-1975 to okres badań przepływów mieszanin w urządzeniach i systemach hydraulicznych, które owocują wieloma dokumentacjami, patentami, publikacjami. Stopień doktora nauk technicznych uzyskali wówczas: Zdzisław Bechtold (1974, praca doktorska pt. "Podstawy teoretyczne konstrukcji jednostrumieniowych wodomierzy skrzydełkowych"), Kazimierz Wójs (1975, praca doktorska pt. "Badania własności hydraulicznych i skuteczności działania hydrocyklonów klarujących") oraz Henryk Szewczyk (1975, praca doktorska pt. "Nieustalony przepływ cieczy nieścisłej w pewnym szeregowo-równoległym systemie hydraulicznym").

W roku 1974 pracę w Zakładzie rozpoczął mgr inż. Janusz Stawarz, który w roku 1982 obronił pracę doktorską
pt. "Badanie mieszania turbulentnego w komorze mieszania strumienicy cieczowej" i pracował do roku 1998. W roku 1975 pracę do Zakładu przyszli pracownicy techniczni Ewelina Świrska oraz Jerzy Perełka pracujące do dzisiaj, a od 1976 roku rozpoczął studia doktoranckie Henryk Kudela. Po obronie pracy pt. "Zastosowanie metody prostych do numerycznego wyznaczania rozkładów prędkości pulsującego przepływu w przewodzie o elastycznych ściankach" w roku 1979 jako doktor podjął On pracę w Zakładzie.

W latach 70-tych rozpoczyna się też współpraca Zakładu z Instytutem Mechaniki w Grenoble. W roku 1977
dr inż. Krystyna Jeżowiecka-Kabsch rozpoczyna 6-ciomesięczny staż naukowy w tamtejszym Laboratorium Mechaniki Płynów, pozwalającym na wykonanie badań strug oscylujących. Tematyka ta jest kontynuowana po zakończeniu stażu,
a prace naukowe zaowocowały uzyskaniem przez Krystynę Jeżowiecką-Kabsch stopnia naukowego doktora habilitowanego w roku 1992 za rozprawę habilitacyjną pt. "Intensyfikacja procesów przekazywania masy i energii w swobodnych strugach pobudzanych aerodynamicznie i jej zastosowanie w inżynierii środowiska".

Tematyka prac badawczych i naukowo-technicznych realizowanych w Zakładzie Mechaniki Płynów w latach 80-tych
i 90-tych była rozległa i obejmowała zagadnienia przepływowe dotyczące m. inn.: przepływy z wymianą masy i pędu
w systemach hydraulicznych i ich elementach, struktury oraz zjawiska w przepływach w obszarach ograniczonych
i nieograniczonych, stany przejściowe w przepływach płynów nieniutonowskich, modelowania numerycznego i fizykalnego zjawisk hydrodynamicznych. Dorobek naukowy pracowników Zakładu powiększył się o dwa następne przewody habilitacyjne, zakończone uzyskaniem stopnia naukowego doktora habilitowanego przez Kazimierza Wójsa (1994, rozprawa habilitacyjna pt. "Przepływ rozcieńczonych roztworów wielkocząstkowych polimerów w przewodach gładkich i chropowatych") oraz Henryka Kudelę (1995, rozprawa habilitacyjna pt. "Modelowanie zjawisk hydrodynamicznych metodami dyskretnych wirów"). Dr inż. Henryk Szewczyk objął kierownictwo Laboratorium Mechaniki Płynów i zajmował się budową laboratoryjnych stanowisk dydaktycznych i badawczych. Dzięki Jego zaangażowaniu funkcjonuje dydaktyczne laboratorium mechaniki płynów, zbudowane zostały od podstaw stanowiska badawcze wyposażone w sprzęt do wizualizacji i rejestracji obrazu.

Lata 80-te i 90-te to również okres bolesnych strat. Odszedł od nas na zawsze prof. A. T. Troskolański (w roku 1982), a po przejściu (w 1988 roku) na emeryturę mgr inż. Władysław Siuta w 1991 roku.

W drugiej połowie lat 90-tych pracę w  Zakładzie zaczyna wiele nowych osób: asystenci Andrzej Sitka, Tomasz Tietze, Wiesław Wędrychowicz (wszyscy w roku 1995) oraz doktoranci Anatolii Grygoriev (1995), Jarosław Fydrych i Romuald Redzicki (1998), Paweł Regucki i Piotr Szulc (1999), Robert Lewtak (2000). Działalność naukowa młodych pracowników zaowocowała na początku XXI wieku serią rozpraw doktorskich. Pod kierunkiem dr hab. inż. Krystyny Jeżowieckiej-Kabsch uzyskali stopnie doktora nauk technicznych: Anatolii Grygoriev (2000, praca doktorska pt. "Modelowanie nieizotermicznego przepływuw reaktorze epitaksjalnym"), Wiesław Wędrychowicz (2001, praca doktorska pt. "Analiza przepływów okresowych w kanałach o zmiennym przekroju"), Jarosław Fydrych (2002, praca doktorska pt. "Analiza nieustalonych przepływów periodycznych przez osiowosymetryczne opory miejscowe"), a  pod kierunkiem dr hab. inż. Kazimierza Wójsa: Andrzej Sitka (2001, praca doktorska
pt. "Modelowanie zjawiska kawitacji w rozcieńczonych roztworach wielkocząsteczkowych polimerów"), Romualda Redzicki (2003, praca doktorska pt. "Wpływ dodatków wielkocząsteczkowych polimerów na zjawisko kawitacji"), Piotr Szulc (2003, praca doktorska pt. "Modelowanie przepływu mieszaniny ciecz-para w kotle przepływowym") i Tomasz Tietze (2003, praca doktorska
pt. "Wyznaczanie współczynników przejmowania ciepła zmodyfikowaną metodą Wilsona").

Rok 2003 przyniósł zmiany organizacyjne i personalne w Zakładzie. Dr hab. inż. Henryk  Kudela utworzył pod swoim kierownictwem Zakład Numerycznej Mechaniki Płynów, do którego wraz z nim przenieśli się doktoranci Robert Lewtak
i Paweł Regucki. Jarosław Fydrych, po obronie pracy doktorskiej, przeniósł się do Zakładu Chłodnictwa I-20. Natomiast
w Zakładzie Mechaniki Płynów rozpoczęli studia doktoranckie mgr inż. Katarzyna Strzelecka i mgr inż. Adam Zawisza.

Oprócz zatrudnionych do dziś w Zakładzie osób, związani z Zakładem byli również: dr inż. Artur Andruszkiewicz (1987-1990), mgr inż. Tomasz Tymiński (1989-1992) i inż. Henryk Zalewski (1968-1987).

W okresie 30 lat istnienia Zakładu Mechaniki Płynów jego pracownicy opublikowali kilkaset monografii, artykułów
i patentów, w tym 6(?) skryptów i 3 książki: J. A. Goliński, A. T. Troskoleński, K. Jeżowiecka-Kabsch,
Strumienice. Teoria
i konstrukcja
, WNT, Warszawa, 1969; J. A. Goliński, A. T. Troskoleński, K. Jeżowiecka-Kabsch, J. Halupczak, Strumienice. Teoria i konstrukcja, WNT, Warszawa, 1979; K. Jeżowiecka-Kabsch, H. Szewczyk, Mechanika płynów, Oficyna wydawnicza PWr, Wrocław, 2001; J. Fydrych, K. Jeżowiecka-Kabsch, H. Szewczyk, Pulsujące przepływy cieczy przez przewód z nagłym rozszerzeniem, Oficyna wydawnicza PWr, Wrocław, 2003. Pracownicy Zakładu brali udział w wielu konferencjach ogólnokrajowych i międzynarodowych, współpracowali z ośrodkami naukowymi w kraju i za granicą, wykonywali liczne opracowania dla przemysłu.

Za wybitne osiągnięcia autorskie i dydaktyczne pracownicy Zakładu (prof. A. T. Troskolański,
dr inż. K. Jeżowiecka-Kabsch - 1980; dr inż. Z. Bechtold, dz inż. K. Jeżowiecka-Kabsch, dr inż. H. Kudela, dr inż. J. Stawarz,
dr inż. H. Szewczyk, dr inż. K. Wójs - 1988) uzyskali dwukrotnie nagrodę Ministra Edukacji Narodowej za wyróżniające się podręczniki oraz zbudowanie nowoczesnego laboratorium dydaktycznego. Za cykle prac poświęconych numerycznemu modelowaniu przepływów cieczy metodą kropli wirowych dr inż. H. Kudela otrzymał w 1993 roku nagrodę Wydziału IV Nauk Technicznych PAN. W roku 2000 dr hab. inż. K. Jeżowiecka-Kabsch, dr inż. Z. Bechtold, dr inż. H. Szewczyk oraz
dr inż. W. Wędrychowicz otrzymali nagrodę JM Rektora Politechniki Wrocławskiej za całokształt działalności naukowo-dydaktycznej. W roku 2002 Kierownik Zakładu Krystyna Jeżowiecka-Kabsch została mianowana profesorem zwyczajnym.

Pracownicy Zakładu pełnili i pełnią funkcje w strukturach organizacyjnych Politechniki Wrocławskiej. Kierownik Zakładu, prof. dr hab. inż. Krystyna Jeżowiecka-Kabsch została wybrana na kadencję 1990-1993 Prodziekanem Wydziału Mechaniczno-Energetycznego ds. Nauczania, a obecnie jest Redaktorem Naczelnym Wydawnictwa Instytutu I-20.
Dr inż. Zdzisław Bechtold objął w roku 1999 i obecnie sprawuje stanowisko Prodziekana Wydziału Mechaniczno-Energetycznego ds. Studenckich. W tym samym roku dr hab. inż. Kazimierz Wójs został wybrany Dyrektorem Instytutu Techniki Cieplnej
i Mechaniki Płynów, a Jego Zastępcą ds. Dydaktyki, Rozwoju Kadry i Współpracy z Zagranicą stał się
dr hab. inż. Henryk  Kudela.



ZAKŁAD MECHANIKI PŁYNÓW - dziś


Zakład Mechaniki Płynów mieści się obecnie w budynku D-2 oraz w budynku A-4, tak zwanej "Starej Kotłowni" (od roku 1999).

Prace badawcze Zakładu są prowadzone w następujących dziedzinach: przepływy płynów i ich mieszanin w złożonych systemach hydraulicznych, badania modelowe przepływów w przewodach i urządzeniach, wizualizacyjne i anemometryczne badanie struktury przepływów, przepływy dwufazowe, reologia płynów nieniutonowskich, zjawisko kawitacji w płynach niutonowskich i nieniutonowskich, badania struktury strug w przepływach przez przewężenia przewodów, formowanie i stabilność strug gazowych. Działalność naukowa Zakładu obejmuje takie zagadnienia praktyczne, jak: hydromechanika techniczna, hydrometria, pomiary strumieni przepływów, przepływy dwufazowe ciecz-para w urządzeniach kotłowych, modelowanie wymienników ciepła, pompy i turbiny wodne, identyfikacja obiektów dynamicznych, układy automatyki i sterowania, modernizacja systemów ciepłowniczych, hydrodynamiczne podstawy konstrukcji i eksploatacji krystalizatorów strumienicowych.

Rozbudowuje się i modernizuje Laboratorium Mechaniki Płynów, pojawiają się nowe stanowiska dydaktyczne i badawcze. Dzięki temu w opinii kierownictwa Wydziału Mechaniczno-Energetycznego jest to obecnie jedno z najlepszych laboratoriów wydziałowych.

Zakład Mechaniki Płynów kształci studentów wszystkich specjalności Wydziału Mechaniczno-Energetycznego na kierunku Mechanika i Budowa Maszyn, a od przyszłego roku na kierunku Energetyka, w podstawowym przedmiocie Mechanika Płynów. Prowadzi też zajęcia dydaktyczne dla studentów Wydziały Inżynierii Środowiska. Oferuje również szereg kursów wybieralnych na studiach inżynierskich, magisterskich i doktoranckich.